Belgisch voorzitterschap
Op 9 september 2024 werd het langverwachte Draghi-rapport over de toekomst van het Europese concurrentievermogen, aangevraagd door Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, gepubliceerd.
Aanleiding van het rapport: een stagnerende Europese groei en dalende productiviteit, gepaard met een dalende (actieve) bevolking en werkzaamheidsgraad, wat leidt tot dalende welvaart.
Tegelijkertijd moet Europa opboksen tegen felle internationale concurrentie en een groeiende afhankelijkheid van grootmachten als China en de VS, die zich ook steeds meer van de EU afsluiten in een snel veranderende technologische wereld.
Momentum
Tijdens de State of the Union in september 2023 verraste Ursula von der Leyen met de aankondiging dat Mario Draghi, voormalig Voorzitter van de Europese Centrale Bank (2011-2019) en premier van Italië (2021-2022), een rapport voor haar zou schrijven met zijn persoonlijke visie op de toekomst van het Europese concurrentievermogen, vooral gezien het reeds aangekondigde rapport van Enrico Letta over de toekomst van de Interne Markt, dat was aangevraagd door de Raad (met name het Belgisch Voorzitterschap, samen met het Spaans Voorzitterschap).
Ondanks enkele voorlopige statements werd Draghi's rapport later gepubliceerd dan verwacht.
De publicatie komt echter op een gunstig moment voor von der Leyen, die binnenkort haar voorstellen voor een nieuwe Europese Commissie presenteert. Het rapport zal een belangrijke rol spelen in het debat over Europees concurrentievermogen en kan von der Leyen helpen om bepaalde punten op de agenda te krijgen.
Het valt alvast op dat heel wat aanbevelingen onderhandeld onder het Belgisch Voorzitterschap uit de Raadsconclusies “Een concurrerende Europese industrie als aanjager van onze groene, digitale en veerkrachtige toekomst” terugkomen in de beleidsaanbevelingen van Draghi.
Innovatie, decarbonisatie en veiligheid
Mario Draghi vatte tijdens de presentatie van zijn rapport de essentie samen in twee woorden: "urgentie en concreetheid”. De problemen van stagnerende groei en productiviteit zijn niet nieuw, maar in zijn 400 pagina’s tellende rapport, met meer dan 170 beleidsvoorstellen, biedt Draghi een gedetailleerde en cijfermatige aanpak om de uitdagingen te tackelen. Hij wijst op drie grote tekortkomingen in de Europese aanpak: het gebrek aan focus, het niet efficiënt aanwenden van gemeenschappelijke middelen en het gebrek aan coördinatie.
In het rapport worden drie belangrijke actiegebieden geïdentificeerd om duurzame groei weer op gang te brengen:
- Innovatiekloof dichten: Draghi benadrukt dat de Europese Unie zijn collectieve inspanningen moet heroriënteren om de innovatiekloof met de VS en China te verkleinen, vooral in geavanceerde (digitale) technologieën. Dit vereist aandacht voor productiviteit en barrières voor innovatie. Hier kijkt Draghi bijvoorbeeld naar het verbeteren van de pijplijn van innovatie naar commercialisering en opschaling, een punt dat Vlaanderen al lange tijd benadrukt. (zie: Vlaanderen kijkt vooruit naar tiende Europese Kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie)
- Een gemeenschappelijk plan voor decarbonisatie en concurrentievermogen: Draghi wijst daarbij op de achterliggende oorzaken van de hoge energieprijzen voor de industrie, de dreiging voor de Europese clean tech sector, en de uitdagingen van een asymmetrische decarbonisatie. De focus van het plan moet liggen op industrieën die energie produceren, die decarbonisatie mogelijk maken, en die intensief energie gebruiken. Draghi wil de decarbonisatie versnellen op een technologieneutrale wijze, voornamelijk door het optimaliseren van het vergunningenproces. Het volgende meerjarig financieel kader (MFK) moet zich focussen op een beperkt aantal prioriteiten, bijvoorbeeld op die cleantech waar EU een leiderspositie heeft of die van strategisch belang is.
- Veiligheid en verminderde afhankelijkheden: Er is een dringende behoefte aan een echt “buitenlands economisch beleid” op EU-niveau om externe kwetsbaarheden aan te pakken en de industriële capaciteit voor defensie en ruimtevaart te versterken.
Daarnaast focust Draghi ook op:
- De financiering van investeringen: Draghi besteedt logischerwijs veel aandacht aan hoe de EU-doelstellingen zullen gefinancierd worden. Volgens Draghi verspilt Europa zijn gemeenschappelijke financiële middelen door fragmentatie en is er nood aan meer EU-financiering en betere verdeling van de financiering. Daarom wil Draghi onder meer de EU-financiële middelen herbestemmen naar gezamenlijke strategische projecten met de grootste meerwaarde, door onder het volgende meerjarig financieel kader een “Competitiveness Pillar” op te richten en het aantal financieringsprogramma’s te verminderen. Het valt daarnaast op te merken dat Draghi meer wil inzetten op de Important Project of Common European Interest (IPCEIs). Draghi wil ook verder bouwen op het NextGenerationEU-model door te blijven investeren in gezamenlijke schuldeninstrumenten, zodat de concurrentiekracht en veiligheid van de EU worden versterkt.
- Het versterken van de governance: Draghi wil het werk van de EU herfocussen, versnellen en vereenvoudigen. De bureaucratie van de EU zorgt voor heel wat complexiteit om horizontaal beleid te voeren. Één van de oplossingen die Draghi hiervoor biedt, is een Competitiveness Coordination Framework waarbij overlappende coördinatiemechanismen vervangen worden door één kader, met goed gedefinieerde actieplannen voor elke prioriteit.
Vlaams standpunt over rapport Mario Draghi
Begin september publiceerde Italiaans oud-premier Mario Draghi een rapport met aanbevelingen over de toekomst van het Europese concurrentievermogen. In het rapport wordt een gedetailleerde analyse gegeven van de uitdagingen waar de Europese industrie voor staat en worden ook bepaalde oplossingen aangereikt om daaraan tegemoet te komen.
De Vlaamse Regering heeft nu haar standpunt gepubliceerd over het rapport.
Een nieuwe industriële strategie: sectoraal én horizontaal
Industriebeleid staat, niet onverwacht, centraal in het Draghi-rapport. Het rapport kijkt naar de uitdagingen waarmee onze industrie en bedrijven te kampen hebben en biedt een gedetailleerd plan voor een nieuwe Europese industriestrategie: “The objective of this report is to lay out a new industrial strategy for Europe to overcome these barriers”.
Het Draghi-rapport kan dus gezien worden als een overkoepelende industriestrategie die ingaat op verschillende sectoren, maar ook een horizontaal antwoord moet leveren op de vraag hoe Europa haar concurrentievermogen zo snel mogelijk kan opschalen.
Draghi biedt grondige analyses en concrete aanbevelingen voor tien sectoren: energie, kritieke grondstoffen, digitalisering en netwerken, energie-intensieve industrieën, cleantech, de auto-industrie, defensie, ruimtevaart, farma en transport.
Daarnaast stelt Draghi maatregelen voor in horizontale domeinen: innovatie, vaardigheden, investeringen, competitiviteit en governance.
En nu? Volgende stappen
Op 18 juli werd Ursula von der Leyen opnieuw verkozen als Commissievoorzitter voor een tweede termijn die loopt van 2024 tot 2029. Veel van de ideeën uit het Draghi-rapport zijn terug te vinden in de politieke richtsnoeren die von der Leyen tijdens haar kandidatuursspeech voor het Europees Parlement presenteerde. Verwacht wordt dat het rapport een belangrijke inspiratiebron zal zijn in het Berlaymontgebouw voor de volgende beleidsperiode.
Binnen de Raad Concurrentievermogen zal het versterken van de Europese concurrentiekracht centraal staan op de Formele Raad van 26 september en het voorwerp zijn van nieuwe raadsconclusies die zullen onderhandeld worden onder Hongaars Voorzitterschap.
Download
Herbekijk hier de persconferentie
