Minister-president Diependaele trekt Vlaamse SMR-alliantie

De actuele spanningen in het Midden-Oosten en de volatiliteit op de internationale energiemarkten onderstrepen opnieuw het belang van een betrouwbare en strategisch autonome energievoorziening in Europa.

Nucleaire renaissance: grote en kleine reactoren

Het Vlaams regeerakkoord van september 2025 stelde dan ook terecht dat kernenergie een belangrijke rol zal blijven spelen bij de realisatie van onze ambitie voor koolstofvrije en betaalbare stroom en dat we de mogelijkheden rond kleine, modulaire reactoren in Vlaanderen zullen bestuderen en waar mogelijk en verstandig mee in/of in laten investeren.  In het Vlaams industrieplan van maart 2025 is dit beleidsvoornemen ook opgenomen als een belangrijk actiepunt.   

Dergelijke Small Modular Reactors (SMR’s) zijn kleinschalige, modulaire kernreactoren met een elektrisch vermogen tot ~300 MW (ongeveer een derde van een traditionele reactor).

SMR’s kunnen in een fabriek worden geproduceerd en dan als een complete module naar de gewenste site gebracht. Dit levert snellere bouwtijden, lagere initiële investeringskosten, hogere standaardisatie, …

Er bestaan vele vormen van SMR’s, maar het is gangbaar twee types (‘generaties’) te onderscheiden:

• Generatie III: watergekoelde SMR’s vergelijkbaar met de bestaande kerncentrales in Doel en Tihange op kleinere schaal; ze staan momenteel verder in vergunningverlening, commerciële maturiteit, veiligheidsdemonstratie en haalbare uitrol
• Generatie IV: SMR’s die gebruik maken van nieuwe koelsystemen, of brandstoffen (sluiten van brandstofcyclus) of die nieuwe functionaliteiten bieden (bv. warmte); Gen-IV SMR’s bieden op langere termijn het grootste opschalingspotentieel omdat ze steunen op recentere en innovatievere technologieconcepten.

SMR's zijn dus complementair aan grote kernreactoren, die eveneens nodig zijn voor onze strategische (energie) autonomie.

In het Vlaams beleid wordt kernenergie bovendien gezien als complementair aan hernieuwbare energie, in een gezonde CO2-vrije energiemix van de toekomst.

Potentieel van SMR’s

Het potentieel van SMR’s ligt in het feit dat ze kunnen bijdragen aan 1) de leveringszekerheid van energie, 2) de betaalbaarheid van energie en 3) de verduurzaming van de industriële energievoorziening door tegemoet te komen aan:

• de elektriciteitsvraag;
• en/of warmtevraag;
• en/of waterstofvraag.

Hun meerwaarde ligt dus in de mogelijkheid om naast elektriciteit ook hoogwaardige warmte en waterstof te leveren, direct gekoppeld aan industriële afnemers.

Door hun kleinere schaal en modulaire karakter zijn ze complementair aan grote kerncentrales en beter geschikt voor lokaal inpasbare energieoplossingen (denk aan proceswarmte, waterstof of directe on-site elektriciteitsvraag).

Maar SMR’s zijn technologisch nog in volle ontwikkeling en van voorbereiding over beslissing tot effectief operationeel draaien, vergt al snel een tiental jaar…

Reden om snel te schakelen en niet te wachten.

Vlaamse SMR-alliantie

Eind oktober 2025 werd daartoe door minister-president Diependaele in het Havenhuis in Antwerpen een Vlaamse SMR-alliantie gelanceerd waarbinnen bedrijven, kennisinstellingen en administraties sindsdien samenwerken.

Tevens gaf de minister-president het Departement WEWIS de opdracht een stappenplan voor de mogelijke uitrol van SMR’s in Vlaanderen uit te werken, in samenwerking met VLAIO.

Tijdens de 2de meeting van de SMR-alliantie op 17 maart 2026 op het kabinet van de minister-president werd dit stappenplan – uitgewerkt door KPMG en juridische partner Janson – toegelicht. Het stappenplan werkt rond technologieën, businessmodellen, juridische aangelegenheden én stakeholdermanagement.

Het is immers belangrijk een beter inzicht te krijgen in de technische, ruimtelijke en economische randvoorwaarden voor een mogelijke SMR-toepassing in Vlaanderen.

Geschikte locaties?

Op de meeting schoof de minister-president de prioriteit naar voor van het zoeken van geschikte locaties voor het inplanten van SMR’s in Vlaanderen. Die analyse dient onder meer rekening houden met:

• de nabijheid van grote industriële energie-afnemers;
• de beschikbaarheid van koelwater;
• aansluiting op het hoogspanningsnet;
• ruimtelijke en milieukundige randvoorwaarden;
• mogelijke synergiën met bestaande industriële clusters.

Bijzondere aandacht kan daarbij gaan naar grote industriële clusters, waaronder de Vlaamse havengebieden.

Parallel met de site-identificatie dient ook meer duidelijkheid gecreëerd over mogelijke financieringsmodellen.

Vlaamse toptechnologie in Mol

Met het SCK-CEN in Mol huisvest Vlaanderen alvast een technologische topspeler in de SMR-technologie.

Inzake SMR-ontwikkeling is het SCK immers een Europese leider en belangrijke partner in het Europese EAGLES-consortium (bestaande uit België, Italië en Roemenië en het Franse bedrijf newcleo) dat ernaar streeft tegen 2039 de commerciële uitrol van loodgekoelde SMR’s mogelijk te maken. Daartoe worden voorafgaand twee demonstatiereactoren, LEANDREA in België en ALFRED in Roemenië ontwikkeld. De technologiedemonstator en testfaciliteit LEANDREA op de SCK site in Mol wordt verwacht gerealiseerd te zijn in 2034.  

De EAGLES-300MWe-reactor zal geschikt zijn voor zowel elektriciteitsproductie als diverse industriële toepassingen, waaronder waterstofproductie en de synthese van moleculen. De reactor wordt volledig ontworpen binnen het Europese wetenschappelijke en industriële netwerk en draagt bij aan de langetermijndoelstellingen voor Europa: energieonafhankelijkheid, duurzaam gebruik van grondstoffen en minder hoogradioactief afval. 

Europese samenwerking tussen bedrijven bevorderen

Momenteel staat eveneens een Important Project of Common European Intrest (IPCEI)-project rond SMR’s in de steigers. 

IPCEI zijn belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang. Hiermee stimuleert de EU de lidstaten om middelen te bundelen in grote geïntegreerde projecten die bijdragen aan de concurrentiekracht van de Unie. Via zo’n projecten kunnen aanzienlijk marktfalen of grote maatschappelijke uitdagingen aangepakt worden waar er anders geen oplossing zou komen. 

Zo neemt Vlaanderen deel aan de IPCEI Innovative Nuclear Technologies (IPCEI NUC) waarvoor de Europese Commissie in februari 2026 een oproep heeft geopend. Het IPCEI voor innovatieve nucleaire technologieën zal voornamelijk betrekking hebben op O&O&I- en FID-projecten (first industrial development). Indieningen van ‘blijken van belangstelling’ (expression of interest) kunnen nog tot 13 april 2026. Via VLAIO zullen ze dan ondersteund kunnen worden, voor zover ze aan alle voorwaarden voldoen. 

Ook Europa trekt de SMR-kaart

Ook op de Europese beleidsagenda staan SMR’s bovenaan. Op 10 maart 2026 lanceerde de Europese Commissie in een Mededeling haar SMR-strategie. Die zal de industrie ondersteunen bij het versnellen van de ontwikkeling en toepassing ervan, met name via de werkzaamheden van de Europese industriële alliantie voor SMR's.

SMR’s hebben het potentieel om hele waardeketens te mobiliseren in verschillende EU landen en op verschillende bedrijfsgebieden, waaronder engineering, geavanceerde materialen en robotica, en om particuliere investeringen aan te trekken. Zij kunnen het leiderschap van de EU op het gebied van onderzoek en innovatie versterken, nieuwe technologische kennis, gekwalificeerde banen, alsook exportcapaciteit op lange termijn creëren, en tegelijkertijd verzekeren zij de hoogste normen op het gebied van nucleaire veiligheid, beveiliging, waarborgen en stralingsbescherming in de EU om burgers en milieu te beschermen.

Voor details verwijzen we naar de mededeling van de Commissie.