Op 13 januari vond de Algemene Vergadering van de Critical Chemicals Alliance (CCA) plaats op de Brightlands Chemelot site in Geleen, Nederland. Tijdens deze bijeenkomst werd de nieuwe alliantie officieel gelanceerd en werden de prioritaire actielijnen voor de toekomst van de Europese chemiesector besproken.
Deze kick-off vond plaats in het bijzijn van de Vice-President van de Europese Commissie voor Welvaart en Industriële strategie, Séjourné.
Voor Vlaanderen nam Secretaris-Generaal Johan Hanssens van ons Departement WEWIS deel aan de Algemene Vergadering.
De vergadering keurde o.a. de samenstelling van de Stuurgroep goed, waarin Johan Hanssens namens de Trilaterale Chemie Regio (TCR) zal zetelen. Vlaanderen zal in naam van de TCR ook de werkgroep rond modernisering en investeringen trekken.
Deze actieve participatie onderstreept de betrokkenheid van Vlaanderen om ook op het Europese niveau bij te dragen aan een competitieve, innovatieve en duurzame chemische industrie.
Een sector onder druk: Europees Actieplan voor de Chemische Industrie
De oprichting van de Critical Chemicals Alliance valt samen met een periode van ongeziene uitdagingen voor de Europese chemische industrie. De chemie sector, ook wel “industrie van de industrieën” genoemd, is essentieel voor meer dan 96% van alle vervaardigde goederen in Europa. Toch staat het concurrentievermogen zwaar onder druk. De sector verloor op Europese schaal sinds 2003 meer dan de helft van zijn wereldwijde marktaandeel, terwijl andere regio’s, zoals China, hun positie sterk hebben uitgebouwd.
Tegelijk kampen Europese producenten met structureel hoge energiekosten, geopolitieke spanningen en een langdurige daling van de vraag. Hierdoor daalden de benuttingsgraden van productie‑installaties en werden in de voorbije twee jaar meer dan twintig grote sites aangekondigd voor sluiting, waaronder verschillende stoomkrakers en andere fundamentele bouwstenen van de waardeketen.
In juli 2025 publiceerde de Europese Commissie het actieplan voor de Europese chemische industrie. Het actieplan benadrukt dat het behoud van een sterke productiecapaciteit van strategische basisproducten essentieel is voor tal van waardeketens, waaronder farma, batterijen, defensie, cleantech en digitale toepassingen.
Het plan schetst een geïntegreerde aanpak rond vier grote thema’s:
- het versterken van de industriële veerkracht en het beschermen van kritische productie in de EU;
- het inzetten op betaalbare energie en het ondersteunen van de decarbonisatie;
- het creëren van lead markets en het stimuleren van innovatie;
- en het vereenvoudigen van het regelgevend kader.
De Critical Chemicals Alliance wordt binnen dit kader expliciet naar voren geschoven als de centrale samenwerkingsstructuur om risico’s op capaciteitssluitingen in kaart te brengen, kritische moleculen en sites te identificeren, lead markets te creëren en handelssamenwerking en markttoezicht te versterken.
De Critical Chemicals Alliance: vier pijlers voor een toekomstbestendige chemie
Binnen de Critical Chemicals Alliance werd een structuur opgezet met een Algemene Vergadering, een Stuurgroep en vier thematische werkgroepen die elk een sleutelaspect van het Chemie actieplan bestrijken.
De eerste werkgroep, Kritieke molecules en sites, ontwikkelt Europese criteria en een geharmoniseerde methodologie om kritische moleculen en strategische sites te identificeren.
De tweede werkgroep, Handel, omvat internationale handel, met focus op vroegtijdige detectie van marktverstoringen, stijgingen van imports en oneerlijke concurrentie.
De derde werkgroep, Modernisering en investeringen, richt zich op maatregelen om strategische productie in Europa te behouden en te moderniseren, met een pilootproject voor stoomkrakers en ammoniakproductie binnen het Competitiveness Coordination Tool.
De vierde werkgroep, Lead Markets, onderzoekt welke marktmechanismen nuttig zijn om de marktintroductie van koolstofarme en circulaire chemische producten te versnellen.
Samen vormen deze vier pijlers het fundament voor een gecoördineerde Europese aanpak die de competitiviteit van de chemische sector wil versterken terwijl de noodzakelijke transitie naar klimaatneutraliteit en circulariteit wordt versneld.
Vlaamse trekkersrol binnen de Trilaterale Chemie Regio
Binnen de Trilaterale Chemie Regio bestaat er reeds een jarenlange samenwerking tussen de industrie en de overheden van Vlaanderen, Nederland en Noordrijn- Westfalen.
Vlaanderen neemt, namens deze Trilaterale Chemie Regio, de leiding op van de werkgroep rond modernisering en investeringen.
Deze erkenning bouwt voort op de sterke positie van de Trilaterale Chemie Regio als een van de meest geïntegreerde chemische clusters ter wereld, met een uitgebreid ecosysteem van bedrijven, kennisinstellingen en logistieke infrastructuur.
Als trekkende regio zal Vlaanderen, in afstemming met de TCR, concrete voorstellen coördineren om investeringen in en modernisering van Europese chemieproductie te ondersteunen.
Deze rol biedt Vlaanderen een duidelijke kans om de noden, risico’s en strategische prioriteiten van de Trilaterale Chemie Regio krachtig op de Europese agenda te verankeren en mee richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling van de Europese chemische sector.
