Beleidsplan 2026-2030
De missie van het Vlaams beleidsplan Open Science 2026-2030 is om kwaliteitsvol, transparant en integer wetenschappelijk onderzoek – dat efficiënt bijdraagt aan een brede en solide kennisbasis – te versterken. Zo willen we beter inspelen op grote maatschappelijke uitdagingen, innovatie versnellen, en bijdragen aan het verhogen van de maatschappelijke en economische welvaart in Vlaanderen.
De visie van het beleidsplan is om te evolueren naar Open Science-by-design, zodat Open Science en FAIR een vanzelfsprekend onderdeel worden van het onderzoeksproces, volgens het principe "zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig". Tegen 2030 moeten onderzoekers in Vlaanderen vlot kunnen werken volgens de Open Science-principes, zonder bijkomende administratieve lasten.
Prioritair zal in het Vlaamse Open Science‑beleid worden ingezet op FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) data, en in tweede instantie op open toegang tot publicaties.
Zowel infrastructuur, ondersteuning als competentieontwikkeling spelen een centrale rol. Ook erkenning en waardering, alsook een nauwe samenwerking worden als belangrijke focuspunten naar voren geschoven.
Download hier het beleidsplan
Doelstellingen en acties
Om uitvoering te geven aan de missie en visie van het Vlaamse Open Science-beleid, worden in het Vlaams beleidsplan Open Science 2026-2030 worden 7 strategische doelstellingen geformuleerd, die doorvertaald worden naar operationele doelstellingen en acties.
-
1
Vlaanderen versterkt zijn positie als innovatieve regio door excellent wetenschappelijk onderzoek te stimuleren en innovatie te versnellen. Open Science draagt bij aan de excellentie van onderzoek door het transparanter en efficiënter te maken. Zo dragen we bij aan een hogere maatschappelijke, wetenschappelijke, beleidsmatige en economische impact van investeringen in excellent wetenschappelijk onderzoek, om een welvarende regio te blijven.
Deze doelstelling situeert zich op het niveau van het hele O&O&I-systeem. De strategische doelstellingen die hierna volgen zijn alle nodig om deze doelstelling te realiseren.
-
2
De onderzoeksinstellingen in Vlaanderen vormen, ondersteund door een solide netwerkorganisatie, een veerkrachtig ecosysteem rond Open Science. Samenwerking en kennisdeling vinden primair binnen de groep van onderzoeksondersteuners plaats, over instellingen, disciplines en sectoren heen. Zo kunnen onderzoekers efficiënter samenwerken, zowel in Vlaanderen als internationaal, en hun rol in het internationale speelveld ten volle opnemen.
- OD 1.1 Het Vlaams netwerk voor Open Science (FRDN) wordt verdergezet en actief gehouden vanuit de centrale coördinatie.
- Actie 1.1.1 De governance en processen van het Flemish Research Data Network (FRDN) worden verder uitgewerkt en geïmplementeerd
- Actie 1.1.2 Het netwerk voorziet in interne en externe communicatie om het netwerk en haar activiteiten de nodige bekendheid en visibiliteit te geven.
- OD 1.2 Binnen het ecosysteem worden systematisch kennis over en ervaringen met Open Science, FAIR, en de ondersteuning van onderzoekers voor Open Science en FAIR gedeeld.
- Actie 1.2.1 Het netwerk bevordert en faciliteert kennis- en ervaringsdeling over verschillende facetten van Open Science.
- OD 1.1 Het Vlaams netwerk voor Open Science (FRDN) wordt verdergezet en actief gehouden vanuit de centrale coördinatie.
-
3
Elke onderzoeker aan een onderzoeksinstelling in Vlaanderen kan rekenen op professionele en deskundige ondersteuning van datastewards en andere onderzoeksondersteuners (ICT-experten, juridische experten, enz.) en op vorming over het toepassen van Open Science en het FAIR organiseren van onderzoek, en dit binnen de eigen instelling of via laagdrempelig bereikbare experten bij partnerinstelling(en).
- OD 2.1 Open Science onderzoeksondersteuners blijven zich vormen en professionaliseren.
- Actie 2.1.1 We onderhouden een actieve en geëngageerde community van datastewards, waarbij vorming, onder meer in de vorm van train-the-trainer, alsook kennisdeling en ondersteuning centraal staan.
- OD 2.2 Elke onderzoeker heeft toegang tot laagdrempelige ondersteuning én vorming over Open Science en het FAIR organiseren van onderzoeksoutput.
- Actie 2.2.1 We beschikken steeds over een actueel overzicht van het ondersteunings- en vormingsaanbod voor onderzoekers aan de verschillende instellingen rond FAIR, Open Science, Open Data, Open Software, enz., zodat beschikbare materialen maximaal gedeeld kunnen worden over instellingen heen. Hiaten voor thema’s of instellingen worden inzichtelijk gemaakt.
- Actie 2.2.2 We integreren vorming rond Open Science en de FAIR-principes reeds in de bachelor- en/of masteropleiding.
- Actie 2.2.3 Instellingen hebben datastewards in dienst of kunnen rekenen op ondersteuning van een datasteward uit een andere (grotere) instelling.
- OD 2.1 Open Science onderzoeksondersteuners blijven zich vormen en professionaliseren.
-
4
Elke onderzoeker aan een onderzoeksinstelling in Vlaanderen heeft toegang tot een veilige en gebruiksvriendelijke, gefedereerde infrastructuur en digitale tools om onderzoeksresultaten veilig en duurzaam op te slaan, FAIR te maken en te delen.
- OD 3.1 Er wordt afgestemd en geïnvesteerd in de ontwikkeling, het beheer en het onderhoud van performante en toegankelijke Open Science-infrastructuur, met aandacht voor kennisveiligheid. Het gefedereerd model houdt rekening met de diversiteit aan onderzoekstypes en -disciplines.
- Actie 3.1.1 Er wordt een investeringsplan voor Open Science-infrastructuur opgemaakt waarbij samenwerking centraal staat en schaalgrootte zoveel mogelijk benut wordt.
- Actie 3.1.2 Het investeringsplan voor Open Science-infrastructuur wordt gefaseerd uitgevoerd volgens de beschikbare middelen.
- OD 3.2 We ontwikkelen een Vlaamse Persistent Identifier (PID)-strategie zodat onderzoekers, onderzoeksprojecten, organisaties en onderzoeksoutput te identificeren zijn op een eenduidige, duurzame en machineleesbare manier.
- Actie 3.2.1 Er wordt een Vlaamse Persistent Identifier (PID)-strategie opgesteld, ingebed in internationale kaders.
- Actie 3.2.2 De Vlaamse Persistent Identifier (PID)-strategie wordt geïmplementeerd door de verschillende instellingen en actoren.
- OD 3.1 Er wordt afgestemd en geïnvesteerd in de ontwikkeling, het beheer en het onderhoud van performante en toegankelijke Open Science-infrastructuur, met aandacht voor kennisveiligheid. Het gefedereerd model houdt rekening met de diversiteit aan onderzoekstypes en -disciplines.
-
5
Elke onderzoeker aan een onderzoeksinstelling in Vlaanderen is vertrouwd met Open Science en past de FAIR-principes integraal toe tijdens het volledige onderzoeksproces. Hierbij hanteert de onderzoeker het principe “zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig”, waarbij het belang van onder andere kennisveiligheid, strategische autonomie, privacy en valorisatiepotentieel wordt afgewogen tegen het (geheel of gedeeltelijk) openstellen van het onderzoek. Zo groeit een cultuur waarbij Open Science en FAIR een vanzelfsprekendheid zijn bij de onderzoekers in Vlaanderen.
- OD 4.1 Het begrip rond Open Science en FAIR bij onderzoekers wordt versterkt door bewustwording over de principes te bevorderen en gerichte sensibilisering en communicatie over meerwaarde en impact.
- Actie 4.1.1 We ontwikkelen en hanteren een duidelijk narratief naar onderzoekers, onderzoeksinstellingen en de maatschappij toe om de meerwaarde en impact van Open Science en FAIR inzichtelijk te maken.
- Actie 4.1.2 We ontwikkelen handvaten om het principe “zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig” toe te passen, ook in schijnbaar conflicterende situaties, en communiceren dit om de bewustwording bij onderzoekers hierrond te vergroten.
- OD 4.2 Onderzoekers worden actief gestimuleerd om onderzoeksdata deelbaar te maken volgens de FAIR-principes, en om onderzoeksdata te hergebruiken.
- Actie 4.2.1 We streven naar een actiegericht (“actionable”) en machineleesbaar (“machine readable”) datamanagementplan (DMP) om de administratieve last voor het opvolgen van het DMP, alsook voor het bewaren, delen en hergebruiken van data bij onderzoekers en onderzoeksondersteuners te verminderen.
- Actie 4.2.2 Noden en uitdagingen rond het samenwerken op data worden in kaart gebracht. Een plan van aanpak wordt opgesteld en waar mogelijk worden noden en uitdagingen aangepakt.
- OD 4.3 De uitdaging rond Open Access-publicaties wordt actief opgevolgd en aangepakt, om de toegankelijkheid van onderzoeksresultaten te verhogen.
- Actie 4.3.1 We brengen de kosten rond Open Access-publicaties in kaart.
- Actie 4.3.2 We ontwikkelen een gedeelde Vlaamse visie op Open Access die instellingen richting geeft bij de uitwerking van hun instellingsspecifiek beleid, met aandacht voor organisatorische draagkracht en kansen voor samenwerking en schaalvoordelen.
- Actie 4.3.3 We dragen de Vlaamse visie op Open Access uit op Europees en internationaal niveau.
- OD 4.4 Onderzoekers worden aangemoedigd om Open Research Software te ontwikkelen, via de FAIR-principes deelbaar te maken en te (her)gebruiken.
- Actie 4.4.1 Noden en opportuniteiten rond het goed beheer van Open Research Software worden over instellingen heen in kaart gebracht.
- OD 4.5 Onderzoekers worden aangemoedigd om andere vormen van wetenschappelijke output deelbaar te maken en te hergebruiken.
- Actie 4.5.1 Instellingen met noden rond onderzoeksoutput in brede zin, zoals geschreven publicaties en niet-geschreven output die niet in klassieke wetenschappelijke tijdschriften verschijnen, initiëren binnen het netwerk een forum voor kennisuitwisseling en ondersteuning, waarin gezamenlijke uitdagingen kunnen worden aangepakt.
- OD 4.1 Het begrip rond Open Science en FAIR bij onderzoekers wordt versterkt door bewustwording over de principes te bevorderen en gerichte sensibilisering en communicatie over meerwaarde en impact.
-
6
Er is een cultuur van waardering en erkenning voor het beschikbaar stellen van onderzoeksoutput volgens de FAIR‑principes bij de overheid, de onderzoeksinstellingen en de onderzoeksfinanciers in Vlaanderen.
- OD 5.1 Open Science- en FAIR-inspanningen van onderzoekers worden erkend en gewaardeerd in het instellingsspecifiek beleid.
- Actie 5.1.1 We volgen op hoe de acties met betrekking tot het erkennen en waarderen uit de vorige beleidsperiode hun ingang vinden binnen de verschillende instellingen en onderzoeksfinanciers in Vlaanderen.
- Actie 5.1.2 Resterende noden en uitdagingen met betrekking tot erkennen en waarderen worden in kaart gebracht.
- OD 5.2 Wijzigingen aan het algemene wetenschapsbeleid houden rekening met Open Science.
- Actie 5.2.1 Voorstellen tot wijziging van instrumenten binnen het wetenschapsbeleid worden systematisch getoetst aan de doelstellingen en uitgangspunten van het beleidsplan Open Science.
- Actie 5.2.1 Voorstellen tot wijziging van instrumenten binnen het wetenschapsbeleid worden systematisch getoetst aan de doelstellingen en uitgangspunten van het beleidsplan Open Science.
- OD 5.1 Open Science- en FAIR-inspanningen van onderzoekers worden erkend en gewaardeerd in het instellingsspecifiek beleid.
-
7
Bij belangrijke evoluties in de maatschappij en wetenschappelijke wereld wordt het Open Science‑beleid bijgestuurd, opdat het wendbaar, actueel en toekomstgericht blijft.
- OD 6.1 Beleidsinitiatieven rond Open Science worden afgestemd op maatschappelijke, wetenschappelijke en geopolitieke evoluties.
- Actie 6.1.1 We volgen actief de ontwikkelingen binnen de European Open Science Cloud (EOSC) en de richtlijnen en aanbevelingen van UNESCO rond Open Science.
- Actie 6.1.2 We volgen de ontwikkelingen op het vlak van artificiële intelligentie (AI) en andere relevante technologische evoluties, en analyseren hun impact op Open Science in Vlaanderen.
- OD 6.1 Beleidsinitiatieven rond Open Science worden afgestemd op maatschappelijke, wetenschappelijke en geopolitieke evoluties.
Governance & Participatie
Het beleid wordt uitgevoerd via een netwerkorganisatie: het Flemish Research Data Network (FRDN), ondersteund door verschillende organen en groepen. Dit bevordert samenwerking en kennisdeling over het diverse Vlaamse onderzoekslandschap heen. De Flemish Open Science Board (FOSB) is de stuurgroep van dit netwerk.
Flemish Open Science Board (FOSB)
De FOSB is de strategische stuurgroep van het netwerk, waar beslissingen genomen en prioriteiten gesteld worden. De samenstelling van de FOSB is transparant en gericht op representativiteit vanuit het veld.
| Lid | Plaatsvervanger | |
| Voorzitter (WEWIS) | Johan Hanssens | Philip Van Avermaet |
| Secretaris (WEWIS) | Annelies De wael | |
| Vertegenwoordiger kabinet Vlaamse minister bevoegd voor wetenschapsbeleid | Els Titeca | Maarten Lenaerts / Simon Gheysen |
| Vertegenwoordiger van de KU Leuven | Koenraad Debackere | Isabelle Huys |
| Vertegenwoordiger van de UGent | Ignace Lemahieu | Myriam Mertens |
| Vertegenwoordiger van de UHasselt | Sadia Vancauwenbergh | Pieter Lernout |
| Vertegenwoordiger van de VUB | Pieter Ballon | Mieke Gijsemans / Elisa Maes |
| Vertegenwoordiger van de UAntwerpen | Tim Engels | Maarten Weyn |
| Vertegenwoordiger hogescholen | Elke Decrock | Tinneke Timmermans |
| Vertegenwoordiger strategische onderzoekscentra | Ludo Deferm | Anne Van den Bosch |
| Vertegenwoordiger instellingen voor postinitieel onderwijs | Bruno Forment | Eva Cools |
| Vertegenwoordiger Vlaamse Wetenschappelijke Instellingen | Steven Dessein | Frederik Leliaert / Aaike De Wever |
| Vertegenwoordiger andere wetenschappelijke instellingen | Lennert Tyberghein | Zjef Pereboom |
| Vertegenwoordiger onderzoeksinfrastructuren (ESFRI) | Frederik Coppens | Stijn Dhondt |
| Vertegenwoordiger FRIS | Ils De Bal | Pascale Dengis |
| Vertegenwoordiger FWO | Olivier Boehme | Jan Mertens |
| Vertegenwoordiger VLAIO | Annie Renders | |
| Netwerkcoördinator | Eline Deweirdt |
Uitgenodigde voorzitters van themagroepen/projectgroepen en de community manager Knowledge Hub kunnen op afroep deelnemen.
Overige governance-organen
- Coordination Hub: Coördineert de dagelijkse werking en is het centraal aanspreekpunt.
- Themagroepen: Werken rond specifieke inhoudelijke thema’s, zoals Open Science-beleid en infrastructuur.
- Projectgroepen: Tijdelijke groepen met een afgebakende opdracht.
- Knowledge Hub: Lerend netwerk van datastewards.
- Stakeholderforum: Platform voor externe stakeholders uit beleid, overheid, bedrijfswereld en onderzoeksveld.
Monitoring
Bij de monitoring gaan we tweeledig te werk. Enerzijds adresseren we de monitoring van de voortgang van de beleidsacties die in het beleidsplan worden opgenomen. Anderzijds stellen we bijkomend enkele specifieke kengetallen voorop waarmee we de gerealiseerde vooruitgang op het vlak van Open Science volgens de doelstellingen willen opvolgen. Deze worden voor een groot deel via FRIS gerapporteerd.
Deze meting is vanzelfsprekend niet allesomvattend. De assumptie is dat deze acties en kengetallen bijdragen aan de operationele en strategische doelstellingen, en we op die manier ten dele vat krijgen op het effect van ons beleid. De ware impact van het beleid is zo nauw verweven met andere beleidsinitiatieven en met de maatschappelijke context, dat dit moeilijk één op één aantoonbaar is. Op basis van beleidstheorie blijkt echter wel dat er bij benadering een kwalificatie van de impact kan afgeleid worden uit de genuanceerde interpretatie van kengetallen.
Financiering
Het beleidsplan voorziet een jaarlijkse subsidie van €4.900.000.
Hiervan wordt 275.000 euro per jaar geoormerkt voor de coördinatie van het netwerk door het FWO, gezien de complexiteit van het veld en de institutionele diversiteit tussen en binnen de geledingen. Hiermee houdt het FWO een netwerkcoördinator en een community manager in dienst, en worden werkingskosten van het netwerk afgedekt.
De overige 4.625.000 euro worden aan de verschillende onderzoeksinstellingen toegekend. Deze financiële steun dient ingezet te worden voor het in dienst nemen/houden van Open Science-onderzoeksondersteuners. Dit gaat om datastewards en/of IT-personeel voor Open Science-infrastructuur, of omkaderende Open Science-onderzoeksondersteuners, zoals juridische ondersteuning met betrekking tot IP.
Enkele onderzoeksinstellingen binnen de scope van het beleidsplan krijgen geen rechtstreekse financiële steun via dit beleidsplan. Zij kunnen echter wel rekenen op ondersteuning vanuit partnerinstellingen. Deze samenwerking dient geformaliseerd te worden in een samenwerkingsovereenkomst. Ten laatste op 30 november 2026 dient dit voor elke instelling, die onrechtstreeks steun ontvangt in het kader van dit beleidsplan, alsook voor elke hogeschool, in orde te zijn. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de ondersteunende instellingen. Voor de hogescholen wordt de ondersteuning geregeld in de context van de associatie.
Beleidsplan 2019-2024/2025
Het eerste Vlaams beleidsplan Open Science betrof de periode 2019-2024, verlengd met één jaar in 2025. Dit beleidsplan kreeg vorm via een opeenvolging van mededelingen en nota’s aan de Vlaamse Regering. Hieronder volgt het chronologisch overzicht van die beslissingen van de Vlaamse Regering:
- Nota VR van 20 december 2019: Vlaams beleidsplan Open Science en oprichting Open Science Board
- 21 februari 2020: Flemish Open Science Board (FOSB) opgericht
- Nota VR van 17 juli 2020: Open Science beleid voor Vlaanderen en de Flemish Open Science Board (FOSB)
- Med VR van 4 december 2020: Open Science beleid in Vlaanderen: roadmap, KPI’s en meerjarenplan
- Open Science in Vlaanderen: uitgewerkte roadmap
- Nota VR van 18 juni 2021: Flemish Open Science Board (FOSB): subsidie uitvoering Open Science beleid in Vlaanderen 2021
- Med VR van 17 december 2021: Open Science beleid in Vlaanderen: update van de Roadmap Open Science Beleid voor Vlaanderen en het Architectuurplan
- Nota VR van 15 juli 2022: Flemish Open Science Board (FOSB): uitvoering en subsidie 2022
- Med VR van 10 maart 2023: De FOSB en het Open Science beleid in Vlaanderen: update van de Roadmap Open Science Beleid voor Vlaanderen
- Nota VR van 7 juli 2023: Open Science beleid: subsidies 2023
- Nota VR van 17 mei 2024: Open Science beleid: subsidies 2024
- Nota VR van 20 december 2024: Flemish Open Science Board (FOSB): subsidie ter verlenging Vlaams beleidsplan Open Science 2019-2024 met één jaar
Dit beleidsplan werd in 2024 geëvalueerd. Met de resultaten van deze evaluatie ging het Departement WEWIS aan de slag om in co-creatie met de stakeholders te evolueren naar een nieuw Vlaams beleidsplan Open Science. Het eindrapport van de evaluatie kan u ook downloaden via de WEWIS-website:
Relevante links
